Artykuły

Nadzieje kina

AUTOR: Izabela Mikrut FOT.: Wydawnictwo: MUZA S.A.
14.04.2017


Skazane na zapomnienie

Grzegorz Rogowski wykorzystuje zainteresowanie starymi filmowymi produkcjami: skoro powojenne filmy traktowane są przez koneserów z ogromnym sentymentem i wielokrotnie przypominane szerszej publiczności, naturalne jest też przejście do kina przedwojennego i próby scharakteryzowania artystek dziś zapomnianych. „Polskie aktorki filmowe na emigracji” to przedstawicielki zawodu, które na obczyźnie nie mogły już zdobyć upragnionej popularności. Grzegorz Rogowski przybliża ich sylwetki w monumentalnym tonie, informacje zdobywając od rodzin i przyjaciół – i za sprawą dalekich podróży, które tylko szczątkowo przedstawia we wstępie do książki. „Skazane na zapomnienie” to opowieść o aktorkach, których dorobku często nie można dzisiaj ocenić – bo taśmy uległy zniszczeniu lub nieznane są losy filmów. To także odkrywanie marzeń i determinacji, które przekreśliła druga wojna światowa, wyraźna cezura w przypadku wszystkich prezentowanych tu pań.

Najpierw jednak Michał Pieńkowski bierze się za przybliżanie odbiorcom specyfiki „polskiego Hollywood”: odwołuje się do wybranych nazwisk i ciekawych anegdot, żeby pokazać, w jaki sposób młode dziewczyny próbowały dostać się do filmu. Opowiada o rubrykach w prasie, o szkołach baletowych, balach mody czy zastępstwach za gwiazdy. Analizuje relacje z dziennikarzami, radiowe popisy i występy w reklamach, skrótowo przedstawia również proces produkcji filmu, jego promocji i dystrybucji. Przypomina o kilku artystkach i sięga do wspomnień sław, żeby świat ten stał się bliski czytelnikom. W drugiej, obszerniejszej i nie mniej ciekawej części tomu Grzegorz Rogowski przedstawia szkice biograficzne poświęcone kilku wybranym aktorkom filmowym II Rzeczypospolitej – jest tu Zofia Nakoneczna, po której nie ma ani jednego świadectwa w postaci taśm filmowych, jest starannie kierująca karierą Nora Ney, jest „debiutantka” Renata Radojewska, która wykorzystała szansę, jaką zapewniała amatorom prasa, jest Janina Wilczówna, która na ekranie pojawiała się tylko przez kilka lat przed wojną. Galerię uzupełnia Tamara Wiszniewska pochodząca z Ukrainy oraz Lena Żelichowska – artystka wszechstronna, sprawdzająca się również w lżejszym repertuarze. Jest i znana najbardziej Jadwiga Smosarska. Przy każdym szkicu autor podaje zestaw filmografii.

Grzegorz Rogowski wybiera dla siebie rolę reportera: nie zamyka się w archiwach i bibliotekach, za to jeździ po świecie, kontaktuje się z potomstwem aktorek i zbiera materiały w trasie. Wysłuchuje rozbudowanych – chociaż zapośredniczonych – opowieści i uzupełnia je o dane z wycinków prasowych. Tak układa drobne biogramy, może niepełne jeśli chodzi o faktografię, za to osobiste i zakulisowe. Opisy uzupełnia mnóstwem zdjęć (często z dalszoplanowymi postaciami z opowieści), uwzględnia w nich najpierw drogę do filmu, później rozwój kariery i artystyczne wybory (z odnotowaniem towarzyskich relacji), a na koniec – powojenne losy na emigracji. Znajduje trochę miejsca na przedstawianie życia prywatnego gwiazd czy na ich odbiór przez publiczność – to wszystko elementy składowe filmowych biografii, a i szanse na ocalenie postaci w świadomości odbiorców.

„Skazane na zapomnienie. Polskie aktorki filmowe na emigracji” to tom, który nawiązuje do prób porządkowania przeszłości, tworzenia kompendiów i podsumowań. Autor wie, kiedy usunąć się z pola widzenia i pozostawić czytelników sam na sam z artystycznymi nadziejami – chociaż zna ich finał, nie burzy iluzji uczestniczenia w filmowych podbojach. Ta publikacja udowadnia, że nawet jeśli nie uda się zrobić światowej kariery, marzenie o grze aktorskiej ma wielką moc – i można mu podporządkować całe życie.

Grzegorz Rogowski: Skazane na zapomnienie. Polskie aktorki filmowe na emigracji. Muza SA, Warszawa 2017.