Artykuły

Zapomniana opera Nikołaja Rimskiego-Korsakowa ponownie odkryta

AUTOR: Wojciech Giczkowski
25.03.2018


Article large

Łukasz Borowicz zanim zacznie kolejną część granego utworu, eleganckimi ruchami ciała i twarzy pokazuje orkiestrze zamierzone przez siebie tempo i rytm. Dopiero potem podnosi batutę i dyryguje, a zespół gra już jak z nut. Rewia słynnych dyrygentów na Wielkanocnym Festiwalu Beethovenowskim trwa. Tym razem w piątkowy wieczór zobaczyliśmy na estradzie Filharmonii Narodowej popularnego, młodego artystę, który dla tej imprezy wyszukuje zapomniane lub nigdy w Polsce nieprezentowane opery. Przygotowuje je pieczołowicie i zawsze z wielkim sukcesem prezentuje publiczności. Na ten wieczór do współpracy zaprosił Orkiestrę Filharmonii Poznańskiej i Poznański Chór Kameralny kierowany przez Bartosza Michałowskiego. Ponieważ prezentowana była muzyka rosyjskiego kompozytora Nikołaja Rimskiego-Korsakowa, jako soliści wystąpili śpiewacy ze Studia Wokalnego Teatru Maryjskiego, prowadzonego przez Larisę Gergievą. To nestorka słynnej rodziny rosyjskich muzyków, a w jej szkole utalentowani wykonawcy mają możliwość połączenia intensywnych studiów z występami na najsłynniejszej rosyjskiej scenie operowej. Ani jedna opera w Teatrze Maryjskim nie odbywa się bez udziału śpiewaków Akademii.

Świat muzyki ludowej i wywodzącej się z niej rosyjskiej baśni przyciągał Rimskiego-Korsakowa przez cały okres jego twórczej aktywności. W pierwszej części koncertu usłyszeliśmy dwie suity. Pierwszą z opery „Śnieżynka” (1894-1895), a drugą z opery „Legenda o niewidzialnym grodzie Kitieżu i dziewicy Fiewronii” (1907). Ponieważ pochodzą z różnych okresów twórczości, dały możliwość śledzenia pracy i rozwoju tego słynnego kompozytora. Od idyllicznego naśladowania przyrody i ptasich świergotów w introdukcji „Piękna wiosna” we wstępie do pierwszej opery, do apoteozy dziewicy Fiewronii w drugiej. Barwnie zinstrumentowana warstwa brzmieniowa została pięknie oddana przez Poznańskich Filharmoników oraz w „Śnieżynce” przez żeńską część chóru.

Łukasz Borowicz co roku prezentuje na Wielkanocnym Festiwalu Ludwiga van Beethovena operę mało znaną. Pod jego batutą można było usłyszeć tutaj takie dzieła jak: „Lodoïska” Cherubiniego, „Berggeist” Spohra, „Euryanthe” Webera, „Maria Padilla” Donizettiego, „L’amore dei tre re Italo” Montemezziego, „Simon Boccanegra” Verdiego, „Ifigenia na Taurydzie” Glucka, „Turn of the Screw” Brittena, „Riders to the Sea” Williamsa, „At the Boar’s Head” Holsta oraz „Djamileh” Bizeta. Tym razem dyrygent zaproponował wysłuchanie koncertowej wersji opery „Nieśmiertelny Kościej, czyli alegoria polityczna”, którą Rimski-Korsakow skomponował w latach 1901-1902, a libretto napisał z pomocą swej córki Sofii, na podstawie własnego scenariusza opartego na pierwowzorze Eugeniusza Pietrowskiego. W Polsce była grana chyba tylko jeden raz w Operze Śląskiej w Bytomiu w 1980 roku, w reżyserii Henryka Konwińskiego.

Choć najsłynniejszą operą tego kompozytora jest „Złoty kogucik” z 1907 roku, to opowieść o okrutnym władcy podporządkowującym sobie młodą królewnę i swoją córkę, aby zachować nieśmiertelność, musi się spodobać ze względu na przepiękną muzykę. Przy czym baśniowość i ludowość nie przeszkadzają w jej odbiorze, bo libretto jest zrozumiale nawet dla dziecka. Wątki polityczne są dla współczesnego widza w ogóle niedostrzegalne, albo dziś już trudne do pojęcia. W muzyce to, co słoneczne, dobroduszne i ludzkie, pojawia się w partiach Carewny i Iwana, a to, co jest nikczemne lub nadprzyrodzone – w śpiewie Kościeja, Kościejówny i w dramatycznych ariach Burzy. Wszystkie te partie zostały doskonale przygotowane i przepięknie wykonane przez rosyjskich śpiewaków. Największe brawa zebrali tenor Savva Khastaev, śpiewający partie Kościeja, oraz Antonina Vesenina – sopran, która bardzo pięknie wykonała dramatyczną rolę Carewny. Jednak pozostali śpiewacy - Irina Shishkova, Yaroslav Petryanik i Mikhail Kolelishvili - też zachwycili publiczność. Była owacja na stojąco i długotrwałe oklaski.

Łukasz Borowicz wyszukał kolejne niezwykłe dzieło, które zostanie utrwalone na płycie. Na zakończenie wykonał znany bywalcom festiwalu gest i podniósł do góry partyturę, bo ma ona zagwarantować osiągnięty efekt końcowy. Wieczór operowej muzyki Nikołaja Rimskiego-Korsakowa był niezwykle udany dzięki wspaniałym kompozycjom, fantastycznym, bajkowym librettom, doskonałej grupie muzyków Orkiestry Filharmonii Poznańskiej i brzmieniu głosów znakomicie dobranych śpiewaków i chóru. Dyrygent przeżywał zaś każdą nutę, czujnie współpracował ze wszystkimi wykonawcami. Włożony wysiłek był ogromny, co było widać po zmęczonym dyrygencie, ale efekt był znakomity!

Nikołaj Rimski-Korsakow (1844-1908)

Suita z opery „Śnieżynka”

  1. Introdukcja: „Piękna wiosna”

  2. Taniec ptaków

  3. Orszak cara Bierendieja

  4. Taniec błaznów

Suita z opery „Legenda o niewidzialnym grodzie Kitieżu i dziewicy Fiewronii”

  1. Preludium: „Pochwała samotności”

  2. Orszak weselny – Napaść Tatarów

  3. Bitwa pod Kierżeńcem

  4. Śmierć Fiewronii – Wejście do niewidzialnego grodu

Nikołaj Rimski-Korsakow „Kościej Nieśmiertelny”

Opera w 1 akcie

Libretto: kompozytor wg pomysłu Jewgienija Pietrowskiego

WYKONANIE KONCERTOWE / CONCERT PERFORMANCE

Kościej / Savva Khastaev – tenor

Carewna / Antonina Vesenina – sopran / soprano

Kościejówna / Irina Shishkova – mezzosopran / mezzo-soprano

Iwan-Królewicz / Yaroslav Petryanik – baryton / baritone

Burza-Bohater / Mikhail Kolelishvili – bas / bass

Larisa Gergieva – przygotowanie solistów

Poznański Chór Kameralny

Bartosz Michałowski – przygotowanie chóru

Orkiestra Filharmonii Poznańskiej

Łukasz Borowicz – dyrygent

Realizacja opery została przygotowana we współpracy ze Studiem Wokalnym Teatru Maryjskiego.

Piątek, 23 marca

Filharmonia Narodowa

Sala Koncertowa