Artykuły

Dusza miasta i duch teatru

AUTOR: Ilona Słojewska FOT.: BTL
19.03.2016


Cb raoywoaacqse

Wiersze zamieniające się w piosenki. Teatr cieni. Muzyka. Magiczne miejsca Białegostoku. I dużo przestrzeni dla dziecięcej wyobraźni. A to wszystko w książce Marty Guśniowskiej.

Na jej spektakle czekają dzieci nie tylko w całej Polsce, ale ostatnio także i w Kanadzie. Spektakl „A niech to gęś kopnie” robi zawrotną światową karierę, podobnie jak napisane wcześniej dramaty. Na miano najlepszej polskiej dramaturżki teatrów dziecięcych, jaką jest Marta Guśniowska składa się niewątpliwie jej literacki i dramatopisarski talent, fantastyczna wyobraźnia, inteligentne poczucie humoru i mistrzowskie posługiwanie się językiem, z którego wydobywa nieograniczone wprost pokłady znaczeniowe. Tym razem daje dzieciom w prezencie „Piosenki do zwiedzania”. To swoisty rodzaj flaneryzmu, jaki odbywa przybysz z zewnątrz, który po oswojeniu się z miastem, dostrzega jego mistyczne miejsca. Na okładce żubr spacerujący po planie miasta i dźwigający na swych barkach Bramę Wielką sprzed Pałacu Branickich to rozpoznawalne symbole Białegostoku, ale także znaki legend z nim związanych.

Giedrė Brazytė, litewska scenografka, autorka wielu ciekawych projektów scenograficznych dla teatrów lalek, tym razem zaprojektowała plastyczny klimat dla książki. Czarno-białe ilustracje rodem z teatru cieni tworzą wspaniałe wyobrażeniowe tło dla treści wierszy. Kura z chaty na Bojarach, Napoleon, czy pies Kawelin kontrastują z delikatną linią ołówka kreślącego zarysy budynków charakterystycznych dla miejsc, z którymi są związani. Fantastycznie na wyobraźnię dzieci oddziałują strzały kierujące się ku określonym miejscom na mapie miasta, co kojarzy się z grą planszową. Zamiast lotek mają przytwierdzone domy, które trafiają z powietrza prosto do celu, czyli na określoną ulicę miasta.

Piosenki do zwiedzania otwiera wiersz „Powstanie Białegostoku”, napisany dwunastozgłoskowcem, posiadający też jedenastozgłoskowy refren. Czterowersowe strofy razem z dwuwersowym refrenem tworzą regularność wiersza oraz jego rytmiczność, co w dziecięcej poezji jest bardzo ważne. Dodatkowo wzmacnianą ją powtórzenia wyrazowe. Ten zabieg sprawia, że razem z litewskim księciem Giedyminem „przedzieramy się” przez puszczę i „słyszymy” stukot końskich kopyt. Zachowanie regularnej budowy zwrotek nadaje pozostałym wierszom swoistą „muzyczność”, mającą swój udział w tworzeniu klimatu książki.

Marta Guśniowska idealnie panuje nad formą wierszy oraz ich treścią. Każdy z nich prezentuje wyjątkowe historycznie i legendarnie miejsce Białegostoku. Autorka proponuje spacer po mieście, podczas którego prowadzi do legendarnych punktów, trochę budzących grozę, innym razem pełnych tajemnic. Bardzo ciekawie skonstruowany jest wiersz „Domek Napoleona”. Autorka wykorzystuje tu legendę o pożegnalnym spotkaniu Napoleona z Marią Walewską przed wyruszeniem na Rosję, czemu zaprzeczają historycy. Legenda jednak żyje i Marta Guśniowska z ogromną literacką fantazją ją przedstawia. Oczekiwanie na przyjazd Napoleona przedstawia z kilku perspektyw, uruchamia podmiot liryczny, którym jest opiekun domu. Fabularna narracja posiada tu swą wewnętrzną dramaturgię oraz doskonale zbudowane napięcie towarzyszące oczekiwaniu na jego przyjazd.

I warto jeszcze zwrócić uwagę na wiersz zatytułowany „Duch”, zamykający książeczkę. Bywa w Teatrze Lalek, w Teatrze Dramatycznym, w Akademii Teatralnej oraz w Operze i Filharmonii Podlaskiej, bo niezwyczajny on jest. To Duch Teatru, przemierzający ulice Białegostoku, chętnie zapraszany przez jego mieszkańców. Bywa więc wszędzie, ale na noc wraca do swego pokoju w Teatrze Lalek. Duch ten niezwykły zjednoczył bowiem podczas pracy nad tą książką i aktorów z Białostockiego Teatru Lalek, którzy piosenki zaśpiewali, i artystów z Opery i Filharmonii Podlaskiej, którzy muzykę napisaną przez wybitnego polskiego kompozytora Wojciecha Błażejczyka wykonali.

Warto także zauważyć, że pomysłodawcą tej pozycji wydawniczej jest dyrektor Białostockiego Teatru Lalek, Jacek Malinowski, a wydawcą – teatr. W ten sposób realizuje się w nim nie tylko przedstawienia, ale także podpowiada dzieciom jak postrzegać swoje miasto wraz z jego przeszłością oraz sens i cel funkcjonujących w jego teraźniejszości instytucji kulturalnych.

Piosenki do zwiedzania – Marta Guśniowska; Wydawca: Białostocki Teatr Lalek w Białymstoku; Koncepcja wydawnictwa: dr hab. Jacek Malinowski; Projekt graficzny, ilustracje: Giedrė Brazytė; Okładka: twarda; Format: 205 x 205; Liczba stron: 39; Płyta CD; ISBN 978 83 936580 3 9