Fonetyka

1) BUDOWA NARZĄDÓW MOWY

Narządy mowy nieruchome:

  • Tchawica
  • Krtań
  • Jama gardłowa
  • Jama ustna
  • Jama nosowa
  • Zęby
  • Dziąsła
  • Podniebienie twarde

Narządy mowy ruchome:

  • Wiązadła głosowe
  • Podniebienie miękkie zakończone języczkiem
  • Język

2) GŁOSKI, LITERY, SAMOGŁOSKI, SPÓŁGŁOSKI

  • GŁOSKA - najmniejsza słyszalna i mówiona cząstka mowy.
  • LITERA - znak graficzny głoski.

Wszystkie głoski dzielimy na samogłoski i spółgłoski. Samogłoski brzmią donośniej i pełniej niż spółgłoski.

  • Samogłoski: a, ą, e, ę, i, o, u, ó, y.
  • Spółgłoski: (wszystkie pozostałe, np.: r, h, sz, p, b, ż, m, ć)

KLASYFIKACJA GŁOSEK

  • USTNE - przy ich wymawianiu powietrze wydostaje się przez usta, np.: a, e, sz, cz, t, g, h, ś, z.
  • NOSOWE -przy ich wymawianiu powietrze wydostaje się zarówno przez nos jak i przez usta, jest ich 6, są to: ą, ę, m,m',n,n'.
  • DŹWIĘCZNE - przy ich wymawianiu drgają wiązadła głosowe znajdujące się w krtani, np.: ę, b, d, g, h, m, n, dz, ż.
  • BEZDŹWIĘCZNE - przy ich wymowie nie drgają wiązadła głosowe, np.: c, ch, p, t, cz, sz, ś, ć.

SPÓŁGŁOSKI TWARDE - to takie, przy których wymawianiu środkowa część języka oddala się do podniebienia, np. p, dz, sz, g, ch, d, t.

SPÓŁGŁOSKI MIĘKKIE - to takie, przy których wymawianiu środkowa część języka unosi się ku podniebieniu twardemu, np.: ś, ć, dź, ź, k', g'.

3) ZJAWISKA FONETYCZNE

Upodobnienia fonetyczne:

  • UBEZDŹWIĘCZNIENIE
  • UDŹWIĘCZNIENIE
  • UPROSZCZENIA GRUP SPÓŁGŁOSKOWYCH

4) AKCENT

AKCENT WYRAZOWY - jest to mocniejsze wymówienie sylaby w wyrazie. Z reguły pada na 2 sylabę od końca.

WYJĄTKI:

3 SYLABĘ OD KOŃCA akcentujemy:

  • w wyrazach zakończonych na -ika, -yka, np.: ma-te-ma-ty-ka.
  • w liczebnikach złożonych zakończonych na -sta, -set, np.: czte-ry-sta.
  • w 1 i 2 osobie liczby mnogiej czasowników w czasie przeszłym, np.: zro-bi-li-śmy, za-śpie-wa-li-ście.
  • w liczbie pojedynczej i w 3 osobie liczby mnogiej czasowników w trybie przypuszczającym, np.: po-szedł-byś.

4 SYLABĘ OD KOŃCA akcentujemy:

  • w 1 i 2 osobie liczby mnogiej czasowników w trybie przypuszczającym, np.: zje-dli-byś-my.

Zebrał i opracował: Przemek Kamiński